تغذیه مناسب در مواقع آلودگی هوا

آلودگی هوا

با شروع فصل سرما، مواجهه با پدیده آلودگی هوای در تهران و شهرهای بزرگ افزایش می یابد. تجاوز میزان آلاینده ها از حد مجاز می تواند خطرات بالقوه ای را برای سلامت افراد به ویژه گروه های آسیب پذیر مانند کودکان، زنان باردار، سالمندان و بیماران تنفسی و قلبی عروقی ایجاد کند.آلودگی هوا اصطلاحی است که تمام آلاینده های فیزیکی، شیمیایی و زیستی که ویژگی های طبیعی جو را تغییر می دهن را در بر می گیرد. منوکسید کربن، اکسید نیتروژن ، اکسید گوگرد ، هیدروکربورها ، ذرات معلق گرد و غبار، ازون، سرب و بنزن از مهمترین آلاینده های جوی به شمار می آیند.        
وسایل نقلیه عمومی و خودروهای شخصی، نیروگاه ها، سیستمهای گرمایشی خانگی،کارخانه جات و صنایع از مهم ترین منابع آلاینده های شیمیایی هستند. فلزات سنگین مانند جیوه، کادمیوم و سرب نیز از دیگر مواد سمی هستند که می توانند به شدت منجر به آلوده شدن هوا شوند.

پدیده وارونگی هواچیست؟
این اصطلاح نیز که به عنوان یکی از دلایل آلودگی هوا به شمار می رود ، در هواشناسی، پدیده ای ویژه ای را نشان می دهد که در آن نمودار گرمایی عمودی اتمسفر یک شیب گرمایی عمودی وارونه (مثبت) نسبت به حالت عادی (منفی) پیدا می کند. یعنی دمای لایه های بالایی اتمسفر افزایش می یاید. در حالی که به طور عادی، دمای هوا با افزایش ارتفاع کاهش می یاید.
دلیل این پدیده این است که، در فصول سرد به دلیل کاهش طول روز و تغییر زاویه تابش، پرتوهای آفتاب اغلب نمی توانند زمین را گرم کنند. به این ترتیب، هوایی که با زمین تماس پیدا می کند به سرعت سرد می شود و به دمای کمتر از دمای لایه های جوی بالاتر می رسد. این امر یک لایه به شدت پایدار نسبت به جریان همرفتی می سازد که منجر به تشکیل غبارهای متراکم، مه های ضخیم و مه دودهای پایدار در لایه هوای سرد زمین به ویژه در فضاهای شهری بزرگ شده و مانع از رقیق شدن گازهای سمی می شود. در چنین شرایطی، آلودگیهای جوی به شدت افزایش می یابد.

آلودگی هوا

آلودگی هوا چه تأثیری روی بدن می‌گذارد؟

آلاینده هایی که در هوای تنفسی ما پخش شده‌اند سرطان‌زا هستند. از سوخت ترکیبات نفتی مانند بنزین و گازوییل هم معمولا انواع فلزات سنگین مانند سرب درهوا آزاد می شود که آن هم سرطان زا است. بخاری‌هایی که در خانه‌ها می‌سوزند، مونوکسیدکربن را در هوا منتشر می‌کنند که وارد ریه‌های ما می‌شوند. سوزش چشم، گلو و ریه ، قرمز شدن چشم ها، سرفه و احساس تنگی قفسه سینه از علائم شایع در زمان افزایش سطح آلودگی هوا به شمار می روند. طبق آمارهای وزارت بهداشت سالانه در تهران هفت هزار نفر بر اثر آلودگی هوا و عوارض ناشی از آن جان خود را از دست می دهند بنابراین برای سالم ماندن در این هوای آلوده و کاهش عوارض آن رعایت نکات تغذیه ای زیر ضرورت دارد.

1- افزایش مصرف آنتی اکسیدان ها

مصرف منابع غذایی غنی از ویتامین E و C به دلیل خاصیت آنتی اکسیدانی قوی می تواند اثرات مخرب رادیکال های آزاد ناشی از آلاینده ها روی سلول های بدن را تا حد زیادی خنثی کند. فلفل سبز و قرمز، مرکبات و آب مرکبات، کلم براکلی، کلم بروکسل، توت فرنگی، گریپ فروت، طالبی و انبه از منابع غنی از ویتامین C و روغن های گیاهی مانند روغن جوانه گندم، آفتابگردان، دانه کتان، کانولا و روغن زیتون و همچنین انواع آجیل و غلات تصفیه نشده به عنوان منابع غنی ویتامین E محسوب می شوند. افزایش مصرف میوه و سبزیجات سبز و قرمز و نارنجی به دلیل بتاکاروتن و محتوی بالای آنتی اکسیدانی در روزهای آلوده به حفظ سلامت ریه ها و بدن کمک می کند.

   جهت اطمینان از دریافت کافی آنتی اکسیدان های توصیه شده، مصرف روزانه 3 تا 5 واحد از گروه سبزی ها و2 تا 4 واحد از گروه میوه ها ضرورت دارد.

آلودگی هوا

2- سیر، پیاز و تره فرنگی
این سبزیجات محتوی میزان زیادی گوگرد هستند و بنابراین می توانند از موکوس (مخاط) دستگاه تنفسی محافظت کنند. بهبود عملکرد مخاط دستگاه تنفسی مانع ورود ذرات آلاینده و عوامل بیماریزا به ریه می شود.

3- پکتین
فیبر محلول مفیدی است که سرب را به طور کامل از بدن دفع می کند .سیب به عنوان منبع غنی آن محسوب می شود.
پرتقا ل، نارنگی ، لیمو و گریپ فروت ، توت فرنگی ، هویج و غلات سبوس دار سایر منابع حاوی پکتین هستند که حتما در روزهای آلوده باید در سبد غذایی قرار گیرند.

4- کلسیم و ویتامین D
کلسیم، فسفر و منیزیوم موجود در شیر و لبنیات می‌توانند مانع جذب عناصر سنگین مانند سرب شوند. پروتئین موجود در لبنیات نیز می تواند به دفع مواد آلاینده از بدن کمک کند. البته بهتر است از لبنیات کم چرب استفاده شود. زیرا دریافت اسیدهای چرب اشباع موجود در فراورده های لبنی پرچرب می تواند سبب تضعیف سیستم ایمنی و در نتیجه گسترش بیماریهای ریوی در هوای آلوده شود. مصرف روزانه دو لیوان شیر در کنار یک لیوان ماست و یک وعده پنیر در شرایط آلودگی هوا توصیه می شود.

5- اسیدهای چرب امگا-3
مصرف منظم ماهی و سایر منابع غذایی حاوی اسیدهای چرب امگا-3 مانند گردو، تخم کتان، روغن سویا و کانولا و جوانه گندم می تواند در کاهش تنگی نفس و اثرات زیان بار ترکیبات آلاینده التهاب آور مفید باشد.

6- روی
مصرف مواد غذایی یا مکمل های حاوی روی در روزهای آلوده موجب کاهش جذب فلزات سنگین و محافظت از بدن دربرابر رادیکال های آزاد و همچنین تقویت سیستم ایمنی می شود. صدف، گوشت قرمز، جگر، مرغ و ماهی، تخم مرغ، حبوبات، غلات سبوس دار، لبنیات وانواع آجیل از منابع غنی روی محسوب می شوند.

7 منیزیم
منیزیم در هوای آلوده موجب کاهش جذب فلزات سنگین مانندکادمیوم شده و دفع سرب را افزایش می دهد. منابع غذایی خوب منیزیم عبارتند حبوبات کامل، مغزهای گیاهی و سبزیجات سبز تیره

8- سلنیوم
حضور این ماده معدنی برای بهبود عملکرد آنزیمهای آنتی اکسیدانی بدن که از سلول ها در مقابل شرایط نامناسب محیطی و آسیب رسان به سلولهای بدن مقابله می کند، ضروری است. این ماده مغذی را می توان از طریق منابع غذایی مانند ماهی ، گوشت قرمز، غلات، حبوبات، آجیل و تخم مرغ دریافت کرد.

9- نوشیدن زیاد آب
مصرف 6 تا 8 لیوان آب و مایعات مانند چای سبز به دفع فلزات سنگین و آلاینده ها از خون توسط کلیه ها کمک می کند و سبب کاهش آسیب و التهاب سیستم تنفسی می شود.