تقویت سیستم ایمنی و پیشگیری از سرماخوردگی

سرماخوردگی

با آغاز پاییز و سرد شدن تدریجی هوا امکان ابتلا به سرماخوردگی و آنفولانزا افزایش می یابد که علاوه بر تحمل رنج ناشی از بیماری و صرف هزینه های درمان، منجر به غیبت از محل کار و تحصیل می شود. افرادی که مدت زیادی را در مکان های عمومی و سربسته مانند مدارس و ادارات می گذرانند و یا با وسایل نقلیه عمومی تردد می کنند در معرض خطر بیشتری بوده و باید با تقویت سیستم ایمنی خود از ابتلا به بیماریهای مختلف پیشگیری می کند. برخورداری از یک رژیم غذایی سالم، فعالیت بدنی مناسب و اصلاح شیوه زندگی نقش مهمی در تقویت سیستم ایمنی دارد.

سیستم ایمنی برای دفاع در مقابل انواع باکتری، ویروس، سموم و انگل که ممکن است به بدن حمله کنند، طراحی شده است. در هر بار تنفس، هزاران باکتری و ویروس که در هوا پراکنده هستند، وارد بدن می‌شوند که یک سیستم ایمنی سالم و قوی به راحتی با آنها مقابله می‌کند. پوست و مخاط اولین سد دفاعی بدن محسوب می شوند. اما گاهی عوامل بیماریزا از سدهای دفاعی بدن عبور کرده و باعث ایجاد بیماری می شوند. بهبود بیماری نیز نشانه نابودی عوامل مهاجم توسط سیستم ایمنی است. پس هم جهت پیشگیری از ایجاد بیماری و هم بهبود آن نیاز به وجود سیستم ایمنی قوی می باشد.

سیستم ایمنی به طور عمده شامل نوعی از گلبولهای سفید به نام لنفوسیت‌ها و انواع دیگری از این گلبول ها و همچنین ترکیبات محلول در خون می باشد. سیستم لنفاوی نیز بخشی از سیستم ایمنی است. شبکه‌ای از رگ‌ها که مایع لنف در آنها جریان دارد. سیستم لنفاوی همچنین شامل بافتی لنفی است که فقط برای تولید لنفوسیت‌ها است.
حساسیت یا آلرژی نیز واکنش بیش از اندازه سیستم ایمنی به بعضی محرک‌های بیرونی است. در بعضی بیماریها که به آنها بیماریهای اتوایمون می گویند ( مانند ام اس، بیماری لوپوس و آرتریت روماتوئید) سیستم ایمنی بدن به اشتباه به بافتهای بدن حمله می کند و آنها را از بین می برد.

عوامل تغذیه ای که توان سیستم ایمنی را برای مقابله با بیماریها افزایش می دهند.

الف) ویتامین ها و مواد معدنی
کمبود مواد غذایی سیستم دفاعی بدن را ضعیف می‌کند و می‌تواند باعث افزایش دفعات و شدت عفونت شود. حتی یک بهبود کوچک در تغذیه می‌تواند اثرات بزرگ در سلامتی داشته باشد.

سرماخوردگی

ویتامین C
مدت زیادی است که ویتامین C در تقویت سیستم دفاعی بدن شناخته شده است. این ماده میزان گلبول‌های سفید خون و تولید پادتن را افزایش می‌دهد. تحقیقات متعددی در مورد عملکرد این ویتامین محلول در آب جهت پیشگیری از سرماخوردگی و آنفلوآنزا و همچنین کاهش شدت علائم و طول مدت این بیماری‌ها وجود دارد. مصرف روزانه مکمل 1000 تا 2000 میلی گرم ویتامین C در ابتدای ایجاد علائم، طول مدت بیماری را تا 20 درصد کاهش می دهد. از منابع غنی این ویتامین میتوان به فلفل سبز و قرمز، مرکبات و آب مرکبات، کلم براکلی، کلم بروکسل، توت فرنگی، کیوی، گریپ فروت، طالبی و انبه اشاره کرد.

روی
روی یا زینک یکی از مواد معدنی مهم در بدن است که نقش مهمی در تقویت سیستم دفاعی بدن دارد. حتی کمبود خفیف این ماده شانس ابتلا به بیماریهای عفونی به ویژه عفونت های دستگاه تنفسی را افزایش می دهد. خاک ایران از لحاظ این عنصر فقیر بوده و کمبود آن به ویژه در آقایان و پسرهای نوجوان بیشتر دیده می شود. ایجاد خطوط سفید روی ناخن ها می تواند از علائم کمبود روی باشد. منابع اصلی روی عبارتند از: صدف، گوشت قرمز، جگر، مرغ و ماهی، تخم مرغ، حبوبات، غلات سبوس دار، لبنیات وانواع آجیل

ویتامین E
این ویتامین محلول در چربی می‌تواند ایمنی سلول‌ها را بالا برده و عملکرد سیستم دفاعی بدن را در برابر عوامل بیماریزا بهبود بخشد. این ویتامین به دلیل نقش ساختاری در غشا سلول ها به عنوان سدی در برابر عوامل عفونی عمل می کند. ویتامین E به جذب ویتامین A و C کمک می‌کند. بهترین منابع غذایی ویتامین E روغن های گیاهی مانند: روغن جوانه گندم، آفتابگردان، دانه کتان، کانولا و روغن زیتون و همچنین انواع آجیل و غلات تصفیه نشده و برخی از سبزیجات است.

ویتامین A
ویتامین A با افزایش گلبولهای سفید، سیستم دفاعی بدن را تقویت می‌کند. این ویتامین تاثیر مستقیمی روی سلامت مخاط بدن دارد که در نتیجه از ورود عوامل بیماریزا به بدن جلوگیری می کند. کمبود این ویتامین در کودکان خطر ابتلا به اسهال و عفونتهای تنفسی را افزایش می دهد. جگر، شیر و لبنیات و تخم مرغ بهترین منبع این ویتامین هستند. پیش سازهای گیاهی ویتامینA یعنی کاروتنوئیدها در سبزیجات با رنگ سبز تیره مثل سبزی خوردن و اسفناج، در سبزیجات نارنجی رنگ مثل هویج و کدو حلوایی و میوه های به رنگ نارنجی مثل پرتقال، طالبی و زردآلو یافت می شوند که پس از ورود به بدن به این ویتامین تبدیل می شوند.

سلنیوم
یکی از املاح معدنی مهم برای تقویت سیستم ایمنی است که در اثر کمبود آن، طول مدت و شدت بیماریهای ویروسی افزایش می‌یابد. گوشتها و غذاهای دریایی، انواع آجیل به ویژه گردو و غلات از منابع خوب سلنیوم هستند.

ویتامین D
این ویتامین با حفاظت از غشا سلول‌ها می تواند به ‌صورت سدی در برابر عفونت ها عمل کند. افراد مبتلا به کمبود این 50 درصد بیش از کسانی که ذخایر کافی ویتامین D دارند، در معرض خطر ابتلا به عفونت در نواحی فوقانی مجاری تنفسی خود هستند.

ب) پروبیوتیک‌ها
میکروارگانیسم های زنده ای هستندکه نه تنها بیماریزا نبوده بلکه در صورت مصرف کافی و مداوم ، سبب ارتقا سلامتی میزبان خود می شوند و شامل انواعی از باکتری، قارچ و مخمر می باشند. این نوع باکتری‌ها نقشی مهم در دفاع از بدن در برای عوامل نفوذی بازی می‌کنند و از طریق ترشح مواد شیمیایی که مانع رشد عوامل بیماری زا هستند، به صورت سدی در برابر عفونت عمل می‌نمایند. این ارگانیزم ها را می‌توان در ماست و پنیر پروبیوتیک، کفیر و غذاهای تخمیرشده پیدا کرد. مصرف مواد غذایی مانند موز، عسل، مارچوبه، کنگر فرنگی، سیر و پیاز نیز به افزایش رشد این باکتریهای مفید در روده کمک می کند.

سرماخوردگی

ج) گیاهان دارویی
برخی از گیاهان دارویی نقش مهمی در تقویت و تحریک سیستم ایمنی دارند که البته مصرف آنها برای کودکان و زنان باردار و شیرده توصیه نمی شود.

سرماخوردگی

عصارۀ آویشن
عصارۀ این گیاه تاثیر ضد باکتریایی و ضد ویروسی داشته، علاوه بر این سیستم ایمنی را نیز تحریک و تقویت می‌کند. نوشیدن چای آویشن با عسل و شستشوی گلو با جوشانده آن برای درمان گلودرد و سرفه بسیار موثر است.

چای سبز
پلی فنولهای موجود در چای سبز مصونیت بدن را افزایش می‌دهد. یک فنجان چای سبز حاوی ۱۰ تا ۴۰ میلی‌گرم پلی‌فنول دارد که اثرات سم‌زدایی آن در بدن از بروکلی، اسفناج، هویج یا توت‌فرنگی بیشتر است.

اکی ناسه
جوشانده این گیاه از دیرباز برای تقویت سیستم ایمنی و پیشگیری و معالجه سرماخوردگی و آنفلوآنزا مورد استفاده قرار گرفته است. مصرف این گیاه برای رفع گرفتگی و کاهش ترشحات بینی توصیه می شود.

گولدن‌سیل
ترکیبات موجود در این گیاه اثرات ضدباکتری و ضد ویروس داشته و سیستم دفاعی بدن را تقویت می‌کند. گولدن‌سیل یک آنتی‌بیوتیک طبیعی به‌شمار می‌رود که اغلب به همراه اکی ناسه و مواد مغذی دیگر جهت با تقویت سیستم ایمنی توصیه می شود. این گیاه عملکرد اکی ناسه را در کاهش ترشحات بینی و گرفتگی آن تکمیل می‌کند.

جین‌سنگ
این گیاه که ریشه خشک آن دارای خواص بی شماری است علاوه بر افزایش سطح انرژی بدن تقویت کننده سیستم ایمنی نیز می باشد که علت آن تحریک تولید نوعی ایمونوگلوبین یا آنتی بادی بر علیه عوامل بیماریزای خارجی مانند ویروس‌ها و باکتری‌ها در بدن است.

روغن پونه کوهی
روغن پونه کوهی دارای اثرات ضد ویروسی، ضد قارچی، ضد باکتری، سم‌زدایی و ضد التهابی خوبی است. این روغن مصونیت بدن را بالا می‌برد، گلو درد را آرام می‌کند، مجاری ریه‌ها و سینوس‌ها را باز می‌کند، به رقیق شدن و دفع ترشحات مخاطی کمک می‌کند، سرفه را موقف می‌کند و تب را کاهش می‌دهد.

سیر
آلیسین و تیوسولفینات موجود در سیر به بدن برای مقابله با عوامل بیماریزا کمک می کند. سیر به‌طور طبیعی دارای خاصیت ضد ویروسی و ضد باکتری است. افرادی که همراه غذای های خود سیر خام مصرف می‌کنند کمتر به سرما خوردگی و سایر بیماریهای عفونی مبتلا می شوند. مصرف مقدار زیاد سیر در زمان شروع سرماخوردگی، طول دوره و شدت علائم بیماری را کاهش می دهد.

برگ زیتون
برگ زیتون دارای خواص ضدویروسی، ضد قارچی و ضد التهابی است، عصاره برگ زیتون سیستم دفاعی بدن را تحریک می‌کند و توان مقابله آن را در برابر عوامل بیماریزا افزایش می دهد.

د) فعالیت های ورزشی
ورزش منظم با کاهش استرس و تنش های عصبی شرایط مناسبی را برای فعالیت بهینه سیستم ایمنی فراهم می کند. انجام فعالیت های جسمانی کل بدن را تقویت نموده و عملکرد دستگاه‌های تنفسی و گردش خون را بهبود می‌بخشد.

ه) خواب
خواب و استراحت کافی برای حفظ سلامت و بهبود فعالیت سیستم ایمنی حیاتی است. کسانی که کمتر از هفت ساعت در شب می‌خوابند، بیشتر از افرادی که خواب کافی دارند در معرض ابتلا به بیماری‌های تنفسی هستند.

و) نوشیدن آب
نوشیدن آب و مایعات به میزان کافی در طول روز به تقویت سیستم ایمنی و دفع عوامل بیماریزا و مرطوب نگه داشتن سیستم تنفسی کمک می کند.

ز) عدم استعمال دخانیات
استعمال دخانیات، توانایی سلولهای مجاری تنفسی را برای دفع ذرات بیماری زا کاهش می دهند. سموم موجود در دود نیز بدن را حساس و آسیب پذیر نموده ضمن اینکه مصرف سیگار ذخائر ویتامین C بدن را به شدت کاهش می دهد.

مصرف بی رویه چربی های اشباع و قندهای ساده نیز سبب کاهش توانایی سیستم عصبی می شود.